Quy trình phát triển dự án tín chỉ carbon thường đi qua 6 giai đoạn: khảo sát và chọn phương pháp luận, xây dựng tài liệu thiết kế, thẩm định và đăng ký, giám sát, thẩm tra kết quả, cấp tín chỉ.
Có hai nhánh khác nhau, không thay thế lẫn nhau: (A) tiêu chuẩn carbon độc lập như Verra, Gold Standard, theo quy tắc của từng tiêu chuẩn; (B) cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ trong nước theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP (đã sửa đổi).
Nhánh B: từ 12/12/2026, theo NĐ 396/2026/NĐ-CP, hồ sơ nộp tại Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp tỉnh hoặc trực tuyến; Chủ tịch UBND cấp tỉnh phê duyệt đăng ký dự án và quyết định cấp tín chỉ.
Tín chỉ muốn chuyển giao ra nước ngoài còn phải theo Nghị định 112/2026/NĐ-CP (hiệu lực 19/5/2026).
Một số chi tiết, như cơ quan tiếp nhận hồ sơ trong giai đoạn 01/8–11/12/2026, chưa xác nhận được và được ghi rõ trong bài.
1. Sáu giai đoạn: bức tranh chung
STT | Giai đoạn | Kết quả chính |
|---|---|---|
1 | Khảo sát, đánh giá tiền khả thi, chọn phương pháp luận | Xác định loại dự án, phương pháp tạo tín chỉ, kịch bản cơ sở |
2 | Xây dựng tài liệu thiết kế dự án và kế hoạch giám sát | Hồ sơ thiết kế dự án |
3 | Thẩm định độc lập và đăng ký dự án | Dự án được đăng ký |
4 | Vận hành và giám sát | Báo cáo giám sát |
5 | Thẩm tra kết quả giảm phát thải | Báo cáo thẩm tra/thẩm định kết quả |
6 | Cấp tín chỉ | Tín chỉ ghi vào tài khoản trên sổ đăng ký |
Tên gọi và thủ tục từng bước khác nhau giữa các hệ thống; bảng trên là khung chung do VDS tổng hợp, không phải quy định của một văn bản cụ thể. Phần 3 và 4 mô tả hai nhánh dựa trên nguồn chính thức.
2. Giai đoạn 1–2: khảo sát, phương pháp luận, tài liệu thiết kế
Kịch bản cơ sở và lượng giảm phát thải. Về nguyên tắc, lượng giảm phát thải được xác định bằng cách so sánh phát thải thực tế của dự án với kịch bản cơ sở (khi không có dự án), theo công thức và tham số của phương pháp luận được áp dụng. Bản hợp nhất NĐ 06/2022 (Điều 3 khoản 22) định nghĩa kịch bản cơ sở là tình huống khi chưa áp dụng dự án.
Phương pháp luận. Ví dụ trên trang của Verra: VM0044 (than sinh học, biochar) và AMS-I.D (điện tái tạo nối lưới). Trong nước, theo Điều 20 khoản 4 bản hợp nhất NĐ 06/2022, phương pháp tạo tín chỉ gồm ba hướng: do bộ quản lý ngành xây dựng, công nhận và đăng tải trên hệ thống đăng ký quốc gia; phương pháp của UNFCCC dùng cho dự án theo Điều 6.4 do bộ lựa chọn và đăng tải; hoặc phương pháp do tổ chức khác đề xuất, công nhận theo khoản 5. Thủ tục đề xuất phương pháp tại khoản 5 áp dụng từ 01/01/2028.
Tính bổ sung. Gold Standard nêu rõ mọi dự án phải chứng minh tác động bổ sung so với kịch bản cơ sở (Principle 5) và dùng công cụ tính bổ sung được UNFCCC hoặc Gold Standard phê duyệt (mục 4.1.48a). Trong văn bản NĐ 06/2022 hợp nhất mình đã đọc, thuật ngữ "tính bổ sung" không xuất hiện; mình không khẳng định yêu cầu này cho nhánh trong nước, và doanh nghiệp cần đọc phương pháp luận cụ thể sẽ áp dụng.
3. Nhánh A: tiêu chuẩn carbon độc lập (Verra, Gold Standard)
Theo NĐ 112/2026/NĐ-CP, tín chỉ từ các tiêu chuẩn do tổ chức phi nhà nước vận hành là một cơ chế riêng (Chương IV): chỉ các phương pháp nằm trong danh mục được phê duyệt mới được áp dụng điều chỉnh tương ứng (Điều 22, 25.5). Nhánh này vận hành theo quy tắc của tiêu chuẩn; Việt Nam không "đăng ký thay" cho Verra hay Gold Standard.
Verra (VCS). Theo tài liệu vòng đời dự án VCS, các bước gồm:
Bước | Nội dung |
|---|---|
Onboarding | Chọn phương pháp luận, mở tài khoản trên Verra Registry; Verra kiểm tra KYC |
Pipeline listing (đang thẩm định) | Chọn tổ chức thẩm định/thẩm tra (VVB), nộp hồ sơ; Verra mở 30 ngày lấy ý kiến công chúng |
Registration | Nộp hồ sơ đăng ký cùng VVB; Verra rà soát và phê duyệt |
Monitoring | Giám sát giảm phát thải trong kỳ xác định |
Verification | Quy trình tương tự đăng ký |
Issuance | Sau khi phê duyệt thẩm tra, Verra phát hành tín chỉ vào tài khoản |
Labeling | Gắn nhãn tín chỉ khi áp dụng |
Gold Standard. Theo tiêu chuẩn Principles & Requirements v2.1: chứng nhận thiết kế (thẩm định và xem xét thiết kế, tối thiểu 4 tuần), sau đó chứng nhận kết quả thực hiện (thẩm tra và xem xét kết quả, tối thiểu 3 tuần). VVB do chủ dự án chỉ định trực tiếp (mục 5.1.15). Yêu cầu có thể thay đổi theo phiên bản; doanh nghiệp cần dùng phiên bản đang hiệu lực.
Quy tắc, phí và thời gian xử lý của hai tiêu chuẩn do từng tổ chức đặt ra; bài không nêu chi phí vì chưa có nguồn đáng tin.
4. Nhánh B: cơ chế trong nước theo NĐ 396/2026
Văn bản và hiệu lực. NĐ 396/2026/NĐ-CP (ký 26/10/2026) sửa đổi NĐ 06/2022, có hiệu lực từ 12/12/2026. Chi tiết xem bài phân tích NĐ 396/2026.
Chủ thể. Theo Điều 20 khoản 1 bản hợp nhất, dự án do cơ quan, tổ chức trên lãnh thổ Việt Nam thực hiện.
Hình thức nộp. Trực tiếp hoặc qua bưu chính tới Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp tỉnh, hoặc trực tuyến qua Cổng dịch vụ công quốc gia hoặc Ứng dụng định danh quốc gia.
Đăng ký dự án (Điều 20 khoản 6 sau sửa đổi)
Bước | Thời hạn |
|---|---|
Nộp hồ sơ: Mẫu 04A (đơn), 04B (tài liệu thiết kế), 04C (kế hoạch giám sát), 04D (kế hoạch phát triển bền vững), 04Đ (liên lạc) | — |
UBND cấp tỉnh thông báo tính hợp lệ | 3 ngày làm việc; bổ sung không quá 10 ngày làm việc |
Đăng tải lấy ý kiến rộng rãi và gửi UBND các khu vực thực hiện dự án (nếu có) | Đăng tải trong 1 ngày làm việc; lấy ý kiến trong 22 ngày làm việc |
Thông báo kết quả tổng hợp ý kiến; từ chối nếu địa phương liên quan không đồng thuận | 5 ngày làm việc sau khi kết thúc lấy ý kiến |
Hoàn thiện hồ sơ, gửi đơn vị thẩm định; nộp hồ sơ kèm báo cáo thẩm định tài liệu dự án (Mẫu 04E) | Không quá 60 ngày kể từ thông báo |
Lấy ý kiến cơ quan liên quan lĩnh vực của dự án | Gửi trong 3 ngày làm việc; trả lời không quá 7 ngày làm việc |
Đánh giá và phê duyệt đăng ký bằng quyết định (Mẫu 04G), công bố trên Hệ thống đăng ký quốc gia | 5 ngày làm việc sau khi nhận ý kiến |
Theo Điều 18 khoản 2(b), với dự án đăng ký theo Điều 20, Chủ tịch UBND cấp tỉnh cấp tài khoản trên Hệ thống đăng ký quốc gia sau khi phê duyệt đăng ký. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cấp tài khoản cho một số nhóm khác như cơ sở được phân bổ hạn ngạch (khoản 2a).
Đơn vị thẩm định. Theo Điều 20 khoản 2 bản hợp nhất, đơn vị thẩm định phải có giấy chứng nhận đăng ký hoạt động theo quy định về đánh giá sự phù hợp. Bản hợp nhất này chưa có ngày chính thức nên cần đối chiếu văn bản đã đăng Công báo.
Cấp tín chỉ (Điều 20 khoản 9 sau sửa đổi)
Bước | Thời hạn |
|---|---|
Nộp hồ sơ: Mẫu 07A (đơn đề nghị cấp), 07B (báo cáo giám sát), 07C (báo cáo thẩm định kết quả giảm nhẹ), 04D (báo cáo phát triển bền vững) | — |
Thông báo tính hợp lệ | 3 ngày làm việc; bổ sung trong 3 ngày làm việc, quá 10 ngày làm việc phải nộp lại như lần đầu |
Gửi UBND khu vực dự án và cơ quan liên quan lấy ý kiến | Gửi trong 3 ngày làm việc; trả lời không quá 10 ngày làm việc |
Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định cấp tín chỉ, công bố trên Hệ thống đăng ký quốc gia | 10 ngày làm việc sau khi nhận ý kiến |
Thay đổi, hủy đăng ký. Thay đổi thành phần tham gia (Mẫu 05): không quá 7 ngày làm việc. Hủy đăng ký (Mẫu 06): không quá 22 ngày làm việc. Điều chỉnh quy mô, công suất theo trình tự đăng ký. Mẫu 01, 04A, 04G, 05, 06 và 07A được thay thế theo Điều 3 NĐ 396.
Dự án carbon rừng. Thủ tục theo Nghị định 180/2026/NĐ-CP (ngày 21/5/2026).
Chuyển tiếp và điểm chưa xác nhận. Theo Điều 5 NĐ 396, hồ sơ đã được bộ quản lý lĩnh vực tiếp nhận trước 01/8/2026 không phải nộp lại và tiếp tục giải quyết theo quy định tại thời điểm tiếp nhận. Mình chưa tìm thấy quy định nêu rõ cơ quan tiếp nhận hồ sơ nộp trong khoảng 01/8–11/12/2026; Nhân Dân (03/11/2026) cũng không đề cập. Doanh nghiệp nên hỏi trực tiếp Sở Nông nghiệp và Môi trường hoặc bộ quản lý ngành.
5. Giám sát, thẩm tra, phát hành: điểm khác nhau giữa hai nhánh
Nội dung | Nhánh A (Verra, Gold Standard) | Nhánh B (NĐ 06/2022 đã sửa đổi) |
|---|---|---|
Đơn vị thẩm định | VVB do chủ dự án chọn; điều kiện theo tiêu chuẩn | Đơn vị thẩm định có giấy chứng nhận đánh giá sự phù hợp |
Kế hoạch/báo cáo giám sát | Theo phương pháp luận và tiêu chuẩn | Kế hoạch giám sát (Mẫu 04C); báo cáo giám sát (Mẫu 07B) |
Cơ quan quyết định | Tổ chức tiêu chuẩn/sổ đăng ký | Chủ tịch UBND cấp tỉnh |
Sổ đăng ký | Registry của tiêu chuẩn | Hệ thống đăng ký quốc gia |
Tham vấn công chúng | Theo tiêu chuẩn (Verra: 30 ngày) | Lấy ý kiến 22 ngày làm việc |
Các văn bản mình đã đọc không nêu hệ thống giám sát số (dMRV) là yêu cầu bắt buộc; NĐ 396 yêu cầu kế hoạch và báo cáo giám sát theo mẫu. Việc dùng công cụ số là lựa chọn của chủ dự án.
6. Sau phát hành: giao dịch, bù trừ, chuyển giao quốc tế
Giao dịch trong nước. Theo Nghị định 29/2026/NĐ-CP, sàn giao dịch các-bon trong nước do Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) tổ chức, vận hành; Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) chịu trách nhiệm lưu ký và thanh toán; chỉ hạn ngạch và tín chỉ được phép giao dịch theo NĐ 06/2022 mới được giao dịch (Điều 6.1). Giai đoạn thí điểm đến hết 31/12/2028. Văn bản không đề cập token hay tài sản số hóa.
Bù trừ hạn ngạch. Theo bản hợp nhất NĐ 06/2022, tín chỉ có thể bù trừ tối đa 30% hạn ngạch được phân bổ (Điều 19 khoản 8). Xem thêm hạn ngạch phát thải khí nhà kính.
Chuyển giao quốc tế. Theo toàn văn NĐ 112/2026/NĐ-CP (bài này đã đọc phần đầu của văn bản): có bốn nhóm cơ chế (thỏa thuận theo Điều 6.2, cơ chế Điều 6.4, tiêu chuẩn carbon độc lập, cam kết quốc tế khác); Bộ Nông nghiệp và Môi trường cấp phê duyệt chuyển giao quốc tế; tỷ lệ chuyển giao tối đa 90% (khi có điều chỉnh tương ứng với biện pháp thuộc danh mục 01; 50% với danh mục 02; 90% với mọi dự án khi không có điều chỉnh tương ứng); phần còn lại được dùng trao đổi trong nước (Điều 6). Danh mục biện pháp (Phụ lục I) và phần cuối văn bản chưa được đọc.
7. Việc nên chuẩn bị
Phần này là đề xuất thực hành của VDS, không phải quy định.
Chọn nhánh sớm: xác định mục tiêu bán tín chỉ (thị trường trong nước, bù trừ hạn ngạch, hay thị trường tự nguyện quốc tế) trước khi chọn phương pháp luận.
Kiểm tra điều kiện phương pháp luận và yêu cầu dữ liệu giám sát từ giai đoạn thiết kế.
Chuẩn bị hồ sơ theo mẫu NĐ 396 nếu đăng ký trong nước, gồm kế hoạch phát triển bền vững (Mẫu 04D).
Lập lịch theo thời hạn thủ tục: lấy ý kiến 22 ngày làm việc, 60 ngày hoàn thiện hồ sơ, 10 ngày làm việc cấp tín chỉ.
Chọn đơn vị thẩm định có đủ điều kiện pháp lý (trong nước) hoặc VVB đang hoạt động theo tiêu chuẩn đã chọn.
Rà soát nghĩa vụ liên quan: xem Lộ trình CBAM 2026–2027 và chính sách carbon tháng 11/2026.
8. Câu hỏi thường gặp
Dự án đăng ký trên Verra có tự được công nhận ở Việt Nam không? Không có căn cứ trong các văn bản đã đọc cho việc này. NĐ 112/2026 coi tiêu chuẩn carbon độc lập là một cơ chế riêng và chỉ áp dụng điều chỉnh tương ứng với phương pháp trong danh mục được phê duyệt. Doanh nghiệp cần xác nhận với cơ quan quản lý.
Từ 12/12/2026, ai phê duyệt đăng ký dự án trong nước? Chủ tịch UBND cấp tỉnh nơi tiếp nhận hồ sơ (Điều 20 khoản 6 sau sửa đổi bởi NĐ 396).
Cấp tín chỉ trong nước mất bao lâu? Theo thời hạn quy định: 3 ngày làm việc kiểm tra hợp lệ, lấy ý kiến tối đa 10 ngày làm việc, quyết định trong 10 ngày làm việc sau khi nhận ý kiến. Đây là thời hạn của cơ quan nhà nước, chưa gồm thời gian thẩm định và chuẩn bị hồ sơ.
Có bắt buộc dùng hệ thống giám sát số (dMRV) không? Các văn bản mình đã đọc không quy định như vậy; yêu cầu là kế hoạch và báo cáo giám sát theo mẫu.
Tín chỉ có thể chuyển giao ra nước ngoài không? Có, theo NĐ 112/2026/NĐ-CP, với phê duyệt của Bộ Nông nghiệp và Môi trường và mức chuyển giao tối đa theo Điều 6.
Tín chỉ carbon trong nước có thể giao dịch ở đâu? Trên sàn giao dịch các-bon trong nước do HNX vận hành, theo NĐ 29/2026/NĐ-CP, với điều kiện tín chỉ thuộc loại được phép giao dịch.
9. Nhận tư vấn
VDS hỗ trợ doanh nghiệp rà soát tính khả thi dự án tín chỉ carbon, lựa chọn cơ chế và chuẩn bị hồ sơ theo yêu cầu. Đăng ký tư vấn sơ bộ để được rà soát dự án theo từng nhánh.
Nguồn tham khảo
Bài viết mang tính thông tin, tổng hợp từ văn bản và nguồn công khai đến ngày 16/11/2026, không phải tư vấn pháp lý. NĐ 396/2026 chưa có hiệu lực tại thời điểm đăng bài; một số nội dung dựa trên bản hợp nhất chưa có ngày chính thức. Doanh nghiệp nên đối chiếu văn bản gốc và xác nhận với cơ quan quản lý trước khi quyết định.

