Tóm tắt: International Sustainability Standards Board (ISSB) đã thông qua định hướng tích hợp khung Taskforce on Nature-related Financial Disclosures (TNFD) vào hướng dẫn thực hiện IFRS S1, thay vì ban hành một chuẩn mực riêng về thiên nhiên. Đây là bước đi được công bố tại cuộc họp hội đồng ISSB, với kế hoạch phát hành Exposure Draft lấy ý kiến công khai dự kiến vào tháng 10/2026, trùng thời điểm COP17 của Công ước Đa dạng Sinh học (CBD). Nội dung cụ thể vẫn đang trong quá trình tham vấn và có thể điều chỉnh.
1. Từ Báo Cáo Khí Hậu Đến Báo Cáo Thiên Nhiên: Vì Sao ISSB Đang Mở Rộng Phạm Vi?
-lÃ-trá»ng-tâm-của-các-tiêu-chuẩn-báo-cáo-phát-triá»n-bá»n-vững.png "Hình. Biến đổi khí hậu (ảnh minh hoạ)")
Trong nhiều năm qua, biến đổi khí hậu (climate change) là trọng tâm của các tiêu chuẩn báo cáo phát triển bền vững. Tuy nhiên, những rủi ro liên quan đến suy giảm đa dạng sinh học (biodiversity loss), khan hiếm tài nguyên, suy thoái hệ sinh thái và cạn kiệt nguồn nước đang dần được các nhà đầu tư, tổ chức tài chính và cơ quan quản lý xem là những yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị doanh nghiệp và ổn định của thị trường tài chính.
Trước bối cảnh đó, International Sustainability Standards Board (ISSB) đã thông qua định hướng đưa các nội dung của Taskforce on Nature-related Financial Disclosures (TNFD) vào hướng dẫn thực hiện IFRS S1, đánh dấu một bước tiến trong quá trình chuẩn hóa báo cáo về thiên nhiên trên phạm vi toàn cầu.
Thay vì xây dựng ngay một chuẩn mực riêng về thiên nhiên, ISSB lựa chọn hướng phát triển một IFRS Practice Statement nhằm giúp doanh nghiệp tích hợp các thông tin liên quan đến thiên nhiên vào hệ thống công bố thông tin tài chính hiện hành, đồng thời duy trì tính nhất quán với IFRS S1 và IFRS S2.
Động thái này cho thấy báo cáo về thiên nhiên đang dịch chuyển từ một sáng kiến mang tính tự nguyện trở thành một thành phần ngày càng được xem xét trong hệ thống quản trị rủi ro doanh nghiệp.
2. ISSB Là Gì?
International Sustainability Standards Board (ISSB) là Hội đồng Chuẩn mực Báo cáo Phát triển Bền vững Quốc tế, được thành lập vào tháng 11 năm 2021 bởi IFRS Foundation tổ chức đang phát triển và quản lý các Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS).
Mục tiêu cốt lõi của ISSB là xây dựng một hệ thống chuẩn mực công bố thông tin phát triển bền vững có tính toàn cầu, giúp: nâng cao khả năng so sánh giữa các doanh nghiệp, giảm sự phân mảnh của các khung báo cáo ESG, cung cấp thông tin hữu ích cho nhà đầu tư trong quá trình ra quyết định, và kết nối dữ liệu phát triển bền vững với báo cáo tài chính truyền thống.
Trước khi ISSB ra đời, thị trường tồn tại đồng thời nhiều bộ tiêu chuẩn và khung hướng dẫn như SASB, CDSB, TCFD, Integrated Reporting Framework hay các chuẩn mực của WEF, khiến doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều yêu cầu báo cáo chồng chéo. Sự thành lập của ISSB được xem là bước đi nhằm xây dựng một global baseline (đường cơ sở toàn cầu) cho công bố thông tin phát triển bền vững.
3. Vai Trò Của ISSB Trong Hệ Sinh Thái Báo Cáo ESG
Khác với nhiều bộ tiêu chuẩn ESG trước đây chủ yếu phục vụ mục tiêu minh bạch hoặc trách nhiệm xã hội, ISSB tiếp cận theo nguyên tắc financial materiality (tính trọng yếu về tài chính).
Điều này có nghĩa doanh nghiệp chỉ cần công bố các thông tin phát triển bền vững có khả năng ảnh hưởng đáng kể đến: dòng tiền trong tương lai, khả năng tạo giá trị doanh nghiệp, chi phí vốn, và quyết định của nhà đầu tư và các bên cung cấp vốn.
Cách tiếp cận này giúp đưa ESG trở thành một phần của hệ thống quản trị tài chính doanh nghiệp thay vì chỉ là hoạt động truyền thông hoặc trách nhiệm xã hội.
Hiện nay, hai chuẩn mực nền tảng của ISSB gồm:
IFRS S1 General Requirements for Disclosure of Sustainability-related Financial Information, quy định các nguyên tắc chung về công bố thông tin phát triển bền vững có liên quan đến tài chính.
IFRS S2 Climate-related Disclosures, tập trung vào các rủi ro và cơ hội liên quan đến biến đổi khí hậu.
Hai chuẩn mực này kế thừa nhiều nội dung từ khuyến nghị của TCFD (Task Force on Climate-related Financial Disclosures) và đang được nhiều quốc gia sử dụng làm cơ sở xây dựng quy định báo cáo ESG.
4. Vì Sao ISSB Bắt Đầu Quan Tâm Đến "Nature Reporting"?
Trong giai đoạn đầu, ISSB ưu tiên xây dựng các chuẩn mực về khí hậu bởi đây là chủ đề đã có sự đồng thuận cao trên toàn cầu. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy rủi ro về thiên nhiên đang trở thành một yếu tố tài chính ngày càng được quan tâm.
Theo báo cáo Nature Risk Rising của World Economic Forum (2020), khoảng 44 nghìn tỷ USD giá trị kinh tế hơn một nửa GDP toàn cầu phụ thuộc ở mức trung bình hoặc cao vào các dịch vụ của hệ sinh thái như đất, nước, rừng, đa dạng sinh học và tài nguyên thiên nhiên. Khi các hệ sinh thái bị suy thoái, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với: gián đoạn chuỗi cung ứng, suy giảm nguồn nguyên liệu, chi phí sản xuất tăng cao, rủi ro pháp lý, và khó khăn hơn trong tiếp cận nguồn vốn xanh.
Chính vì vậy, việc chỉ báo cáo phát thải khí nhà kính có thể không còn đủ để phản ánh toàn diện các rủi ro phát triển bền vững mà doanh nghiệp phải đối mặt.
Trong bối cảnh đó, ISSB đã quyết định mở rộng phạm vi từ climate disclosure sang nature-related disclosure, nhưng theo cách tiếp cận từng bước nhằm hạn chế xáo trộn cho các doanh nghiệp đang triển khai IFRS S1 và IFRS S2.
5. TNFD Là Gì Và Tại Sao Được ISSB Lựa Chọn?
Taskforce on Nature-related Financial Disclosures (TNFD) là khuôn khổ công bố thông tin về các rủi ro và cơ hội liên quan đến thiên nhiên, với bản khuyến nghị cuối cùng được công bố vào tháng 9/2023.
TNFD được phát triển theo cấu trúc tương tự TCFD với bốn trụ cột: Governance, Strategy, Risk Management, Metrics & Targets.
Điểm khác biệt là TNFD tập trung đánh giá các phụ thuộc (dependencies), tác động (impacts), rủi ro (risks) và cơ hội (opportunities) liên quan đến vốn tự nhiên (natural capital), đa dạng sinh học và hệ sinh thái.
Khung TNFD cũng giới thiệu phương pháp LEAP (Locate - Evaluate - Assess - Prepare), giúp doanh nghiệp xác định vị trí các tài sản và chuỗi giá trị, đánh giá sự phụ thuộc vào thiên nhiên, phân tích các rủi ro và chuẩn bị nội dung công bố thông tin.
Theo thông báo chính thức của IFRS Foundation vào tháng 11/2025, TNFD sẽ hoàn tất công việc kỹ thuật hiện tại vào quý 3/2026 và sau đó tạm dừng phát triển hướng dẫn kỹ thuật mới để hỗ trợ ISSB tiếp quản định hướng chuẩn hóa. Việc ISSB lựa chọn TNFD làm nguồn tham chiếu phản ánh xu hướng hội tụ chuẩn mực (standards convergence) thay vì phát triển một hệ thống hoàn toàn mới, ISSB tận dụng các khái niệm, chỉ số và phương pháp đã được thị trường chấp nhận, qua đó có thể giảm chi phí chuyển đổi cho doanh nghiệp và hạn chế tình trạng phân mảnh trong công bố thông tin.
6. Vì Sao ISSB Chọn Practice Statement Thay Vì Ban Hành IFRS S3?
Thông tin đáng chú ý nhất trong định hướng của ISSB không nằm ở việc tổ chức này quan tâm đến các vấn đề liên quan đến thiên nhiên, mà nằm ở cách thức ISSB lựa chọn để chuẩn hóa hoạt động công bố thông tin.
Thay vì ban hành một chuẩn mực mới (ví dụ một chuẩn mực giả định "IFRS S3 Nature-related Disclosures"), ISSB hướng đến xây dựng một IFRS Practice Statement nhằm hỗ trợ doanh nghiệp áp dụng các yêu cầu hiện có của IFRS S1 đối với các rủi ro và cơ hội liên quan đến thiên nhiên.
Đây là một quyết định mang ý nghĩa chiến lược, với ba lý do chính:
1. Hạn chế sự phân mảnh của hệ thống chuẩn mực. Trong nhiều năm qua, một trong những mục tiêu lớn nhất của IFRS Foundation là xây dựng một global baseline thống nhất. Nếu ISSB ban hành thêm nhiều chuẩn mực riêng biệt cho khí hậu, thiên nhiên, nguồn nước, kinh tế tuần hoàn hay quyền con người, hệ thống báo cáo có nguy cơ trở nên phức tạp và quay lại tình trạng phân mảnh như trước khi ISSB thành lập. Thay vào đó, ISSB hướng tới kiến trúc: IFRS S1 là chuẩn mực nền tảng áp dụng cho mọi chủ đề bền vững; IFRS S2 đi sâu vào khí hậu; các chủ đề mới như thiên nhiên được tích hợp qua Practice Statement.
2. Giảm chi phí tuân thủ đối với doanh nghiệp. Một chuẩn mực IFRS mới thường kéo theo hàng loạt yêu cầu: sửa đổi quy trình thu thập dữ liệu, xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ, cập nhật phần mềm báo cáo, đào tạo nhân sự, kiểm toán và đảm bảo thông tin. Trong khi phần lớn doanh nghiệp trên thế giới vẫn đang ở giai đoạn đầu triển khai IFRS S1 và IFRS S2, việc ban hành thêm một chuẩn mực bắt buộc về thiên nhiên có thể làm tăng đáng kể chi phí tuân thủ, đặc biệt với doanh nghiệp vừa và nhỏ.
3. Tận dụng thành quả của TNFD thay vì xây dựng lại từ đầu. ISSB không phát triển một bộ khái niệm hoàn toàn mới mà dựa trên nền tảng kỹ thuật của TNFD, bao gồm phương pháp LEAP, các khái niệm dependencies, impacts, risks, opportunities, hệ thống chỉ số (metrics), và hướng dẫn đánh giá chuỗi giá trị. Cách tiếp cận này giúp hạn chế tình trạng doanh nghiệp phải thực hiện hai hệ thống báo cáo song song.
Theo Chủ tịch ISSB Emmanuel Faber, việc công bố các thông tin trọng yếu liên quan đến thiên nhiên không phải là một yêu cầu hoàn toàn mới, vì IFRS S1 vốn đã yêu cầu doanh nghiệp công bố mọi rủi ro và cơ hội phát triển bền vững có ảnh hưởng đáng kể đến triển vọng tài chính. Practice Statement đóng vai trò hướng dẫn doanh nghiệp cách xác định, đánh giá và trình bày các thông tin đó một cách nhất quán phản ánh cách tiếp cận xuyên suốt của ISSB: không mở rộng phạm vi báo cáo, mà làm rõ phương pháp áp dụng các nguyên tắc đã tồn tại.
7. Ý Nghĩa Đối Với Thị Trường ESG Toàn Cầu
Nếu giai đoạn 2021–2025 được xem là thời kỳ chuẩn hóa báo cáo khí hậu, thì từ năm 2026 trở đi, trọng tâm của thị trường có thể dần chuyển sang chuẩn hóa báo cáo về thiên nhiên (Nature-related Reporting).
Điều này phản ánh sự thay đổi trong tư duy quản trị của các nhà đầu tư. Trước đây, rủi ro môi trường chủ yếu được nhìn nhận thông qua phát thải khí nhà kính và biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, ngày càng nhiều bằng chứng cho thấy các yếu tố như suy giảm đa dạng sinh học, khan hiếm nước, suy thoái đất và mất dịch vụ hệ sinh thái cũng có thể gây tác động đến dòng tiền, chuỗi cung ứng và giá trị doanh nghiệp.
Đối với doanh nghiệp, đây là tín hiệu cho thấy quản trị ESG trong tương lai có thể không chỉ dừng ở kiểm kê phát thải khí nhà kính mà còn tiến tới quản trị vốn tự nhiên (natural capital) bao gồm các mối phụ thuộc và tác động đến hệ sinh thái trong toàn bộ chuỗi giá trị.
Phần 2 của bài viết sẽ đi sâu vào bốn nhóm nội dung kỹ thuật doanh nghiệp cần đánh giá (Dependencies, Impacts, Risks, Opportunities) và hàm ý cụ thể cho doanh nghiệp Việt Nam.
8. Câu Hỏi Thường Gặp
ISSB đã ban hành chuẩn mực chính thức về thiên nhiên chưa? Chưa. Tính đến thời điểm bài viết cập nhật, ISSB mới thông qua định hướng xây dựng một IFRS Practice Statement về thiên nhiên, dựa trên IFRS S1. ISSB dự kiến công bố Exposure Draft (bản dự thảo lấy ý kiến công khai) vào tháng 10/2026, trùng thời điểm COP17 của Công ước Đa dạng Sinh học. Nội dung cụ thể có thể thay đổi sau quá trình tham vấn.
IFRS Practice Statement khác gì với một chuẩn mực IFRS (Standard)? Theo tuyên bố của ISSB, khi được áp dụng, Practice Statement sẽ có hiệu lực tương đương một chuẩn mực ISSB (full effect of an ISSB Standard) đối với doanh nghiệp áp dụng. Điểm khác biệt là Practice Statement hướng dẫn cách áp dụng các yêu cầu đã có trong IFRS S1, thay vì tạo ra yêu cầu công bố hoàn toàn mới.
TNFD sẽ dừng hoạt động khi ISSB tiếp quản không? Theo thông báo tháng 11/2025, TNFD dự kiến hoàn tất công việc kỹ thuật hiện tại vào quý 3/2026, sau đó tạm dừng phát triển hướng dẫn kỹ thuật mới để hỗ trợ ISSB. TNFD vẫn khuyến khích thị trường tiếp tục sử dụng khung TNFD hiện có trong giai đoạn chuyển tiếp.
Vì sao ISSB không ban hành ngay một chuẩn mực IFRS S3 về thiên nhiên? Ba lý do chính: hạn chế phân mảnh hệ thống chuẩn mực, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp (đặc biệt doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn đang triển khai IFRS S1/S2), và tận dụng nền tảng kỹ thuật đã có của TNFD thay vì xây dựng lại từ đầu.
Doanh nghiệp có bắt buộc công bố thông tin về thiên nhiên ngay bây giờ không? Theo quan điểm của ISSB, nếu một doanh nghiệp áp dụng IFRS S1 và có các rủi ro, cơ hội liên quan đến thiên nhiên ảnh hưởng đáng kể đến triển vọng tài chính, doanh nghiệp đó đã có nghĩa vụ công bố theo yêu cầu hiện hành của IFRS S1 không cần chờ Practice Statement được ban hành chính thức.
Nguồn Tham Khảo
IFRS Foundation - ISSB agrees on the proposed way forward for nature-related disclosures (5/2026): https://www.ifrs.org/news-and-events/news/2026/05/issb-agrees-proposed-way-forward-nature-related-disclosures/
IFRS Foundation - ISSB welcomes TNFD's support (11/2025): https://www.ifrs.org/news-and-events/news/2025/11/issb-welcomes-tnfd-support-nature-related-disclosure/
Taskforce on Nature-related Financial Disclosures (TNFD): https://tnfd.global/
World Economic Forum - Nature Risk Rising (2020): https://www.weforum.org/publications/nature-risk-rising-why-the-crisis-engulfing-nature-matters-for-business-and-the-economy/
IFRS S1 - General Requirements for Disclosure of Sustainability-related Financial Information: https://www.ifrs.org/issued-standards/ifrs-sustainability-standards-navigator/ifrs-s1-general-requirements/
IFRS S2 - Climate-related Disclosures: https://www.ifrs.org/issued-standards/ifrs-sustainability-standards-navigator/ifrs-s2-climate-related-disclosures/
TCFD Recommendations: https://www.fsb-tcfd.org/
Bài viết được biên soạn dựa trên các thông báo chính thức của IFRS Foundation và TNFD tính đến tháng 8/2026. Đây là lĩnh vực đang trong quá trình xây dựng chuẩn mực - nội dung cụ thể có thể thay đổi khi Exposure Draft được công bố và trải qua quá trình tham vấn công khai.
