Để kiểm kê khí nhà kính, doanh nghiệp cần gom dữ liệu hoạt động của cả năm cho từng nguồn phát thải: nhiên liệu và môi chất lạnh (Scope 1), điện mua từ lưới (Scope 2), và các nguồn gián tiếp nằm trong phạm vi báo cáo (Scope 3). Trong thực tế, phần tốn thời gian nhất thường không phải là tính toán mà là gom đủ dữ liệu có chứng từ. Thiếu một nguồn, cả báo cáo có thể phải chờ.
Vì sao nên rà soát dữ liệu ngay từ cuối năm?
Dữ liệu kiểm kê là dữ liệu của cả kỳ báo cáo, nên càng để muộn càng khó truy tìm hóa đơn, phiếu xuất kho hay biên bản bảo trì của các tháng đầu năm.
Về quy định, kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở được thực hiện theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP và các nghị định sửa đổi, bổ sung (trong đó có Nghị định 119/2025/NĐ-CP). Theo Quyết định 42/2026/QĐ-TTg, có hiệu lực từ 25/9/2026, danh mục cơ sở phải kiểm kê được cập nhật với 2441 cơ sở thuộc 6 lĩnh vực: năng lượng, giao thông vận tải, xây dựng, quá trình công nghiệp, nông nghiệp - lâm nghiệp và sử dụng đất, chất thải. Doanh nghiệp nên đối chiếu xem cơ sở của mình có trong danh mục hay không, và với khách hàng yêu cầu số liệu phát thải trong chuỗi cung ứng thì cần chuẩn bị dữ liệu dù có thuộc danh mục hay chưa.
4 nhóm dữ liệu cần rà soát
1. Nhiên liệu đốt trực tiếp (Scope 1)
Gồm than, dầu, LPG hoặc khí tự nhiên dùng cho lò hơi, máy phát điện, xe và phương tiện thuộc sở hữu doanh nghiệp. Cần có:
Số lượng tiêu thụ theo từng tháng.
Chứng từ mua hàng hoặc phiếu nhập kho.
Loại nhiên liệu ghi rõ (ví dụ phân biệt LPG với khí tự nhiên), vì mỗi loại có hệ số phát thải khác nhau.
2. Môi chất lạnh và phát thải trực tiếp khác (Scope 1)
Đây là nhóm doanh nghiệp hay bỏ sót. Điều hòa, chiller, kho lạnh có thể rò rỉ môi chất lạnh, và đây là một nguồn phát thải trực tiếp cần được tính. Cần có hồ sơ nạp bổ sung môi chất, biên bản bảo trì và thông số thiết bị. Với cơ sở có quy trình sản xuất phát thải trực tiếp, cần thêm số liệu sản lượng và nguyên liệu theo từng quy trình.
3. Điện năng mua từ lưới (Scope 2)
Cần sản lượng điện tiêu thụ theo từng hóa đơn trong năm, tách riêng theo từng cơ sở nếu doanh nghiệp có nhiều nhà máy hoặc văn phòng.
4. Nguồn phát thải gián tiếp khác (Scope 3, tùy phạm vi báo cáo)
Ví dụ: vận chuyển hàng hóa thuê ngoài, đi lại công tác, xử lý chất thải. Đây thường là nhóm khó gom nhất, nên cần quyết định ngay từ đầu có đưa vào phạm vi hay không, dựa trên mục đích báo cáo (yêu cầu quản lý, yêu cầu khách hàng hoặc chuẩn ESG áp dụng).
Bảng tóm tắt
Nhóm | Dữ liệu cần | Chứng từ thường dùng |
|---|---|---|
Nhiên liệu (Scope 1) | Lượng tiêu thụ theo tháng, loại nhiên liệu | Hóa đơn mua, phiếu nhập/xuất kho |
Môi chất lạnh và phát thải khác (Scope 1) | Lượng nạp bổ sung, thông số thiết bị, số liệu quy trình | Biên bản bảo trì, hồ sơ thiết bị, sổ sản xuất |
Điện lưới (Scope 2) | kWh theo hóa đơn, theo từng cơ sở | Hóa đơn tiền điện |
Gián tiếp khác (Scope 3) | Theo phạm vi đã chọn | Hợp đồng, hóa đơn vận chuyển, hồ sơ công tác, biên bản xử lý chất thải |
Dữ liệu tốt trông như thế nào?
Dữ liệu càng có chứng từ rõ ràng và đồng nhất giữa các tháng thì báo cáo càng dễ được thẩm định và càng ít phải làm lại. Một bộ dữ liệu sẵn sàng thường đạt bốn điểm: đủ 12 tháng, có chứng từ đối chiếu, thống nhất đơn vị đo, và tách theo từng cơ sở.
VDS hỗ trợ khâu dữ liệu như thế nào?
Dịch vụ kiểm kê của VDS theo chuẩn ISO 14064-1, bắt đầu từ việc xác định ranh giới tổ chức và ranh giới báo cáo, sau đó thu thập, chuẩn hóa và kiểm tra chất lượng dữ liệu hoạt động, tính toán phát thải Scope 1, 2, 3, xây dựng cơ sở dữ liệu phát thải và lập báo cáo phục vụ công bố, thẩm định hoặc báo cáo ESG.
Bạn đang chuẩn bị kiểm kê? Gửi cho VDS danh sách dữ liệu hiện có, VDS sẽ đánh giá nhanh mức sẵn sàng và chỉ ra phần còn thiếu.
Câu hỏi thường gặp
Dữ liệu kiểm kê khí nhà kính lấy ở đâu? Từ chính hồ sơ vận hành của doanh nghiệp: hóa đơn nhiên liệu và điện, phiếu kho, biên bản bảo trì thiết bị, hợp đồng vận chuyển, hồ sơ công tác và xử lý chất thải.
Có bắt buộc đưa Scope 3 vào báo cáo không? Phụ thuộc mục đích và quy định áp dụng cho từng cơ sở. Doanh nghiệp nên đối chiếu hướng dẫn của bộ quản lý ngành và yêu cầu từ khách hàng, rồi chốt phạm vi ngay từ đầu để tránh phải gom lại dữ liệu.
Thiếu hóa đơn của một vài tháng thì xử lý thế nào? Nên tìm chứng từ thay thế (sao kê, phiếu kho, số đọc công tơ, xác nhận của nhà cung cấp) và ghi rõ phương pháp nếu phải ước tính, để báo cáo minh bạch khi được thẩm định.
Cơ sở nào thuộc danh mục phải kiểm kê? Là các cơ sở có tên trong danh mục kèm Quyết định 42/2026/QĐ-TTg. Doanh nghiệp nên tra tên cơ sở trong phụ lục theo lĩnh vực của mình.
Biên soạn bởi đội ngũ tư vấn kiểm kê khí nhà kính, VDS.
