Trong bối cảnh Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, kiểm kê khí nhà kính đang từng bước trở thành một nội dung quản lý bắt buộc đối với nhiều doanh nghiệp. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn kiểm kê khí nhà kính dưới góc độ tuân thủ pháp lý, doanh nghiệp sẽ khó nhận thấy đầy đủ vai trò và giá trị thực sự của hoạt động này trong quản trị và vận hành dài hạn.
Trên thực tế, kiểm kê khí nhà kính là bước khởi đầu giúp doanh nghiệp xác định vị trí phát thải của mình, từ đó chủ động xây dựng kế hoạch giảm phát thải phù hợp, giảm rủi ro tuân thủ và đáp ứng các yêu cầu ngày càng rõ ràng từ thị trường và chuỗi cung ứng. Việc tiếp tục “đứng ngoài” kiểm kê khí nhà kính không còn là lựa chọn an toàn trong giai đoạn hiện nay.
1. Kiểm kê khí nhà kính không còn là vấn đề lựa chọn
Trong giai đoạn trước, nhiều doanh nghiệp cho rằng kiểm kê khí nhà kính chỉ áp dụng cho các tập đoàn lớn hoặc các ngành đặc thù. Tuy nhiên, cùng với việc hoàn thiện khung pháp lý về giảm phát thải, phạm vi các đối tượng phải thực hiện kiểm kê đang ngày càng được mở rộng.
Theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 (số 72/2020/QH14), kiểm kê và giảm nhẹ phát thải khí nhà kính đã được xác định là một nội dung quản lý môi trường bắt buộc đối với các cơ sở phát thải, được triển khai theo lộ trình do Chính phủ quy định. Trên cơ sở đó, các nghị định và văn bản hướng dẫn đã cụ thể hóa danh mục đối tượng, phạm vi kiểm kê và trách nhiệm thực hiện của doanh nghiệp.
Theo các quy định hiện hành, các cơ sở phát thải thuộc danh mục do cơ quan có thẩm quyền ban hành có trách nhiệm thực hiện kiểm kê khí nhà kính định kỳ và báo cáo theo hướng dẫn kỹ thuật. Điều này cho thấy kiểm kê khí nhà kính không còn là hoạt động mang tính tự nguyện, mà đã trở thành một phần trong hệ thống nghĩa vụ quản lý môi trường của doanh nghiệp.
Việc chưa triển khai hoặc triển khai chậm công tác kiểm kê có thể khiến doanh nghiệp rơi vào thế bị động khi các yêu cầu pháp lý được áp dụng đồng loạt theo lộ trình đã công bố.
2. Kiểm kê khí nhà kính là nền tảng dữ liệu cho quản lý phát thải
Về bản chất, kiểm kê khí nhà kính là quá trình thu thập, tổng hợp và chuẩn hóa dữ liệu phát thải phát sinh từ các hoạt động sản xuất – kinh doanh trong một khoảng thời gian xác định. Dữ liệu này không chỉ phục vụ cho việc lập báo cáo, mà còn là cơ sở để doanh nghiệp:
- Nhận diện các nguồn phát thải chính trong quá trình vận hành
- Đánh giá mức độ đóng góp phát thải của từng hoạt động, từng bộ phận
- Theo dõi xu hướng phát thải qua các kỳ kiểm kê
- Làm căn cứ xây dựng và điều chỉnh kế hoạch giảm phát thải
Khi được triển khai bài bản, kiểm kê khí nhà kính giúp doanh nghiệp chuyển từ cách quản lý phát thải mang tính ước lượng sang quản lý dựa trên số liệu, qua đó nâng cao chất lượng ra quyết định trong trung và dài hạn.
3. Những lĩnh vực doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý
Theo quy định hiện hành, các doanh nghiệp thuộc 6 lĩnh vực chính sau có trách nhiệm thực hiện kiểm kê khí nhà kính và cập nhật định kỳ:
- Lĩnh vực năng lượng: Bao gồm sản xuất, chuyển đổi và tiêu thụ năng lượng; khai thác than, dầu và khí tự nhiên; tiêu thụ năng lượng trong công nghiệp, thương mại và dịch vụ.
- Giao thông vận tải: Liên quan đến tiêu thụ năng lượng trong hoạt động vận tải đường bộ, đường sắt, đường thủy và hàng không.
- Xây dựng: Bao gồm tiêu thụ năng lượng trong xây dựng và các quá trình công nghiệp trong sản xuất vật liệu xây dựng.
- Các quá trình công nghiệp: Như sản xuất hóa chất, luyện kim, công nghiệp điện tử và các hoạt động sản xuất công nghiệp khác có phát sinh khí nhà kính.
- Nông nghiệp, lâm nghiệp và sử dụng đất: Liên quan đến chăn nuôi, trồng trọt, lâm nghiệp và thay đổi mục đích sử dụng đất.
- Chất thải: Bao gồm xử lý chất thải rắn, nước thải, chôn lấp, thiêu đốt và các phương pháp xử lý sinh học.
Doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực này cần chủ động rà soát phạm vi phát thải để xác định nghĩa vụ kiểm kê phù hợp.
4. Kiểm kê khí nhà kính và trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp
Theo Luật Bảo vệ Môi trường 2020 và các văn bản hướng dẫn liên quan, trách nhiệm của doanh nghiệp trong công tác kiểm kê khí nhà kính bao gồm:
- Khai báo thông tin về phát thải khí nhà kính trong hồ sơ đăng ký môi trường hoặc hồ sơ đề nghị cấp Giấy phép môi trường
- Thực hiện kiểm kê khí nhà kính đối với các cơ sở thuộc danh mục bắt buộc
- Tổ chức triển khai các biện pháp giảm phát thải theo lộ trình đã được phê duyệt
Đối với các công ty đại chúng, kiểm kê khí nhà kính còn là cơ sở để đo lường và công bố thông tin phát thải trong báo cáo thường niên, phục vụ yêu cầu minh bạch thông tin và quản lý rủi ro dài hạn.
5. Vì sao doanh nghiệp không nên tiếp tục “đứng ngoài”?
Việc chưa triển khai kiểm kê khí nhà kính hoặc chỉ thực hiện mang tính đối phó có thể dẫn đến nhiều hệ quả, bao gồm:
- Thiếu dữ liệu khi cơ quan quản lý hoặc đối tác yêu cầu báo cáo
- Phải thu thập số liệu trong thời gian ngắn, làm tăng nguy cơ sai sót
- Khó đảm bảo tính nhất quán và khả năng so sánh giữa các kỳ kiểm kê
- Gia tăng chi phí và nguồn lực để khắc phục lỗi trong báo cáo
Ngược lại, doanh nghiệp chủ động triển khai kiểm kê từ sớm sẽ có nhiều thời gian hơn để xây dựng hệ thống dữ liệu, hoàn thiện quy trình và nâng cao chất lượng báo cáo, từ đó giảm áp lực tuân thủ trong các giai đoạn tiếp theo.
Kết luận
Trong bối cảnh khung pháp lý và yêu cầu từ thị trường ngày càng rõ ràng, kiểm kê khí nhà kính không còn là nội dung doanh nghiệp có thể trì hoãn. Đây là bước nền tảng giúp doanh nghiệp hiểu rõ phát thải của chính mình, đáp ứng yêu cầu pháp lý và chuẩn bị cho các chiến lược giảm phát thải trong dài hạn.
Tiếp cận kiểm kê khí nhà kính một cách nghiêm túc và có hệ thống sẽ giúp doanh nghiệp không chỉ hoàn thành nghĩa vụ hiện tại, mà còn nâng cao năng lực quản lý và khả năng thích ứng trong bối cảnh kinh tế đang chuyển dịch theo hướng phát thải thấp.
Với kinh nghiệm đồng hành cùng nhiều doanh nghiệp trong hành trình chuyển đổi xanh, Công Ty Cổ Phần Giải Pháp Nền Tảng Số cung cấp giải pháp kiểm kê khí nhà kính toàn diện:
- Đánh giá nhanh nguy cơ tuân thủ với quy định về KNK
- Thu thập dữ liệu và thiết lập hệ thống dòng dữ liệu phát thải
- Tính toán và báo cáo theo chuẩn ISO 14064, GHG Protocol, Nghị định 06/2022/NĐ-CP
- Tư vấn chuẩn hóa báo cáo kiểm kê và hỗ trợ trong quá trình thẩm định
- Thiết lập nền tảng dữ liệu cho quản trị ESG và đăng ký tín chỉ carbon trong tương lai
Chúng tôi không chỉ đơn thuần cung cấp dịch vụ kỹ thuật, mà còn đóng vai trò là đối tác chiến lược giúp doanh nghiệp từng bước làm chủ quá trình kiểm kê khí nhà kính – đúng chuẩn, đúng luật và có giá trị ứng dụng dài hạn.
Liên hệ ngay với chúng tôi Công ty Cổ phần Giải pháp Nền tảng số Việt Nam (VDS)
