Tóm tắt: Theo khảo sát Business Breakthrough Barometer 2026 của World Business Council for Sustainable Development (WBCSD), 68% lãnh đạo doanh nghiệp cho rằng nguy cơ "chuyển đổi khí hậu thiếu trật tự" (Disorderly Climate Transition) đã tăng, 98% thừa nhận đây là rủi ro đáng kể nhưng chỉ 15% cảm thấy đã chuẩn bị đầy đủ. Khoảng cách 98% và 15% này phản ánh một lỗ hổng quản trị rủi ro khí hậu mà nhiều doanh nghiệp, bao gồm doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu, có thể đang gặp phải.
1. Từ Rủi Ro Vật Lý Đến Rủi Ro Chuyển Đổi
Trong nhiều năm qua, các cuộc thảo luận về biến đổi khí hậu chủ yếu tập trung vào những tác động trực tiếp của hiện tượng nóng lên toàn cầu như bão, lũ lụt, hạn hán hay nước biển dâng. Đây là những rủi ro vật lý (Physical Risks) đã được nhận diện rõ và ngày càng ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh trên phạm vi toàn cầu.
Tuy nhiên, bên cạnh các rủi ro vật lý, cộng đồng doanh nghiệp hiện đang đối mặt với một nhóm rủi ro mới ngày càng được quan tâm: rủi ro chuyển đổi (Transition Risks). Đặc biệt, khái niệm "Disorderly Climate Transition" (chuyển đổi khí hậu thiếu trật tự) đang nổi lên như một trong những thách thức đáng lo ngại đối với doanh nghiệp trong thập kỷ tới.
Theo bài viết Business Leaders Warn of Rising Risks from a Disorderly Climate Transition đăng trên KnowESG, dẫn số liệu từ Business Breakthrough Barometer 2026 của World Business Council for Sustainable Development (WBCSD), phần lớn lãnh đạo doanh nghiệp trên thế giới cho rằng nguy cơ xảy ra một quá trình chuyển đổi khí hậu thiếu trật tự đang gia tăng nhanh chóng và có thể tạo ra những tác động kinh tế nghiêm trọng hơn so với dự báo trước đây.
2. Chuyển Đổi Khí Hậu Thiếu Trật Tự Là Gì?
Một quá trình chuyển đổi khí hậu có trật tự (Orderly Transition) là quá trình các quốc gia, doanh nghiệp và thị trường từng bước giảm phát thải khí nhà kính theo lộ trình rõ ràng, có khả năng dự báo và được hỗ trợ bởi các chính sách ổn định. Điều này giúp doanh nghiệp có đủ thời gian để đầu tư công nghệ, tái cấu trúc chuỗi cung ứng và thích ứng với các yêu cầu mới của nền kinh tế carbon thấp.
Ngược lại, chuyển đổi khí hậu thiếu trật tự (Disorderly Transition) xảy ra khi các chính sách khí hậu bị trì hoãn trong thời gian dài nhưng sau đó phải triển khai với tốc độ rất nhanh nhằm đáp ứng các mục tiêu giảm phát thải. Trong kịch bản này, các quy định có thể thay đổi đột ngột, giá carbon biến động mạnh, yêu cầu pháp lý gia tăng trong thời gian ngắn và doanh nghiệp có thể phải thích ứng trong điều kiện thiếu sự chuẩn bị cần thiết.
Khác với rủi ro vật lý vốn đến từ thiên tai và biến đổi khí hậu, rủi ro chuyển đổi chủ yếu phát sinh từ thay đổi chính sách, thị trường, công nghệ và hành vi của nhà đầu tư cũng như người tiêu dùng.
3. Số Liệu: Khoảng Cách Giữa Nhận Thức Và Mức Độ Sẵn Sàng
Khảo sát Business Breakthrough Barometer 2026 phản ánh một thực tế đáng chú ý:
Nguồn: WBCSD — Business Breakthrough Barometer 2026; KnowESG — Business Leaders Warn of Rising Risks from a Disorderly Climate Transition
Khoảng cách giữa 98% (nhận thức rủi ro) và 15% (mức độ sẵn sàng) cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn chưa xây dựng được hệ thống quản trị rủi ro khí hậu đủ toàn diện, dù các tín hiệu từ thị trường và cơ quan quản lý ngày càng rõ ràng.
4. Vì Sao Một Quá Trình Chuyển Đổi Thiếu Trật Tự Lại Nguy Hiểm?
Trong nền kinh tế toàn cầu, các doanh nghiệp không chỉ chịu tác động từ chính sách trong nước mà còn bị ảnh hưởng bởi các quy định thương mại quốc tế, yêu cầu của khách hàng, nhà đầu tư và các tiêu chuẩn ESG ngày càng khắt khe.
Nếu quá trình chuyển đổi diễn ra thiếu đồng bộ, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với các rủi ro sau:
Chi phí tuân thủ tăng mạnh trong thời gian ngắn
Giá carbon biến động gây ảnh hưởng đến kế hoạch tài chính
Chuỗi cung ứng bị gián đoạn do các nhà cung cấp chưa đáp ứng yêu cầu giảm phát thải
Tài sản carbon cao có nguy cơ trở thành tài sản mắc kẹt (Stranded Assets)
Khó tiếp cận nguồn vốn khi các tổ chức tài chính tăng cường đánh giá rủi ro ESG
Suy giảm khả năng cạnh tranh tại các thị trường xuất khẩu áp dụng cơ chế điều chỉnh carbon như CBAM của Liên minh châu Âu
Như vậy, thách thức không nằm ở bản thân mục tiêu giảm phát thải, mà nằm ở tốc độ và cách thức chuyển đổi nếu thiếu kế hoạch và sự phối hợp giữa các bên liên quan.
5. Doanh Nghiệp Mong Muốn Điều Gì?
Một phát hiện đáng chú ý từ khảo sát là cộng đồng doanh nghiệp không phản đối các chính sách khí hậu. Ngược lại, phần lớn doanh nghiệp ủng hộ việc thúc đẩy chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp, với điều kiện các chính sách được xây dựng theo hướng ổn định, nhất quán và có khả năng dự báo.
Điều doanh nghiệp cần bao gồm: lộ trình chính sách rõ ràng, hệ thống tiêu chuẩn thống nhất, cơ chế hỗ trợ đầu tư công nghệ xanh, thị trường carbon vận hành minh bạch, và quy định được ban hành đủ sớm để doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị.
Một môi trường chính sách ổn định có thể giúp doanh nghiệp chủ động phân bổ nguồn lực, lập kế hoạch đầu tư dài hạn và giảm thiểu rủi ro tài chính trong quá trình chuyển đổi.
6. Hàm Ý Đối Với Doanh Nghiệp Việt Nam
Việt Nam đang từng bước triển khai nhiều chính sách quan trọng nhằm thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, bao gồm kiểm kê khí nhà kính, xây dựng thị trường carbon trong nước, thúc đẩy tài chính xanh và mở rộng yêu cầu công bố thông tin phát triển bền vững.
Bên cạnh đó, các cơ chế quốc tế như CBAM cũng đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với doanh nghiệp xuất khẩu.
Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp Việt Nam cần thay đổi cách tiếp cận đối với ESG. ESG không còn đơn thuần là hoạt động đáp ứng yêu cầu tuân thủ mà cần được xem là một công cụ quản trị rủi ro chiến lược điều này cũng phù hợp với xu hướng Governance ngày càng được xem là rủi ro ESG trọng tâm theo khảo sát GlobeScan 2026.
Việc chủ động xây dựng hệ thống dữ liệu phát thải, thực hiện kiểm kê khí nhà kính, đánh giá rủi ro khí hậu, xây dựng chiến lược giảm phát thải và tích hợp ESG vào hoạt động quản trị có thể giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng thích ứng trước những thay đổi nhanh chóng của môi trường kinh doanh toàn cầu.
7. Câu Hỏi Thường Gặp
Chuyển đổi khí hậu thiếu trật tự (Disorderly Climate Transition) là gì? Đây là kịch bản chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp diễn ra không đồng bộ khi các chính sách khí hậu bị trì hoãn trong thời gian dài rồi phải triển khai gấp rút. Trong kịch bản này, quy định có thể thay đổi đột ngột, giá carbon biến động mạnh và doanh nghiệp phải thích ứng trong điều kiện thiếu chuẩn bị. Đây là một dạng rủi ro chuyển đổi (Transition Risk), khác với rủi ro vật lý (Physical Risk) đến từ thiên tai.
Rủi ro chuyển đổi khác rủi ro vật lý như thế nào? Rủi ro vật lý đến từ tác động trực tiếp của biến đổi khí hậu như bão, lũ lụt, hạn hán. Rủi ro chuyển đổi phát sinh từ thay đổi chính sách, thị trường, công nghệ và hành vi của nhà đầu tư, người tiêu dùng trong quá trình chuyển sang nền kinh tế phát thải thấp bao gồm biến động giá carbon, thay đổi quy định đột ngột và nguy cơ tài sản mắc kẹt (Stranded Assets).
WBCSD Business Breakthrough Barometer 2026 khảo sát điều gì? Đây là khảo sát của World Business Council for Sustainable Development đo lường nhận thức và mức độ sẵn sàng của lãnh đạo doanh nghiệp toàn cầu trước các rủi ro liên quan đến chuyển đổi khí hậu. Kết quả cho thấy 68% lãnh đạo thấy rủi ro chuyển đổi thiếu trật tự đã tăng, 98% thừa nhận đây là rủi ro đáng kể, nhưng chỉ 15% cảm thấy đã chuẩn bị đầy đủ.
Stranded Assets (tài sản mắc kẹt) là gì? Stranded Assets là tài sản có giá trị carbon cao như nhà máy, thiết bị phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch có nguy cơ mất giá trị hoặc không thể vận hành khi quy định carbon siết chặt đột ngột. Đây là một trong những rủi ro chính của quá trình chuyển đổi khí hậu thiếu trật tự.
Doanh nghiệp Việt Nam có bị ảnh hưởng bởi rủi ro chuyển đổi khí hậu thiếu trật tự không? Có thể có ảnh hưởng, đặc biệt với doanh nghiệp xuất khẩu sang EU chịu tác động của CBAM, doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng của tập đoàn đa quốc gia có cam kết Net Zero, hoặc doanh nghiệp đang tiếp cận vốn xanh. Việt Nam cũng đang xây dựng thị trường carbon nội địa thay đổi chính sách trong quá trình này cũng có thể tạo ra rủi ro chuyển đổi tương tự ở quy mô trong nước.
Doanh nghiệp nên làm gì để giảm rủi ro chuyển đổi khí hậu thiếu trật tự? Theo khảo sát, doanh nghiệp có xu hướng ủng hộ chính sách khí hậu ổn định, có thể dự báo. Ở cấp độ doanh nghiệp, việc chủ động xây dựng hệ thống dữ liệu phát thải, thực hiện kiểm kê khí nhà kính, đánh giá rủi ro khí hậu và tích hợp ESG vào quản trị chiến lược là các bước thực tế giúp tăng khả năng thích ứng.
Nguồn Tham Khảo
KnowESG Business Leaders Warn of Rising Risks from a Disorderly Climate Transition: https://knowesg.com/
World Business Council for Sustainable Development (WBCSD) Business Breakthrough Barometer 2026: https://www.wbcsd.org/
EU Regulation 2023/956 Carbon Border Adjustment Mechanism: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32023R0956
Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ chuyên gia VDS dựa trên khảo sát WBCSD Business Breakthrough Barometer 2026 và các nguồn quốc tế liên quan. Số liệu phản ánh kết quả khảo sát tại thời điểm công bố, không đại diện cho toàn bộ thị trường và có thể thay đổi theo thời gian.
