CBAM Communication Template không đơn thuần là một biểu mẫu báo cáo phát thải. Đây là kiến trúc dữ liệu carbon mà Liên minh châu Âu dùng để "nhìn thấu" toàn bộ hoạt động sản xuất của nhà máy bạn — từ quy trình công nghệ, dòng năng lượng, đến chuỗi cung ứng. Từ ngày 01/01/2026, chất lượng dữ liệu trong template này ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí thương mại của doanh nghiệp xuất khẩu sang EU.
1. CBAM Communication Template Là Gì?
CBAM Communication Template là biểu mẫu kỹ thuật do Ủy ban châu Âu (European Commission) ban hành, yêu cầu các nhà sản xuất ngoài EU cung cấp dữ liệu phát thải nhúng (Embedded Emissions) cho hàng hóa xuất khẩu vào thị trường EU.
CBAM — viết tắt của Carbon Border Adjustment Mechanism (Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon) — được quy định tại Quy định (EU) 2023/956, chính thức có hiệu lực từ tháng 10/2023 với giai đoạn chuyển tiếp đến hết năm 2025. Quy định này được sửa đổi, bổ sung bởi Quy định (EU) 2025/2083 (gói đơn giản hóa Omnibus, có hiệu lực từ 20/10/2025) với một số thay đổi quan trọng được trình bày tại Mục 6.
Sáu nhóm hàng hóa hiện đang bị điều chỉnh bởi CBAM:
Lưu ý quan trọng cho doanh nghiệp Việt Nam: Theo số liệu từ European Commission, tổng kim ngạch xuất khẩu từ Việt Nam sang EU năm 2023 đạt khoảng 47,6 tỷ euro. Các ngành thép, nhôm, phân bón nằm trong danh sách CBAM doanh nghiệp thuộc các ngành này cần hành động ngay.
2. Tại Sao Đây Không Chỉ Là Một File Excel?
Khi nhận yêu cầu hoàn thiện CBAM Communication Template từ đối tác hoặc khách hàng EU, nhiều doanh nghiệp Việt Nam xem đây như một biểu mẫu hành chính điền số liệu, gửi đi, xong việc.
Nhận thức đó là sai và có thể gây rủi ro tài chính nghiêm trọng.
Về bản chất, CBAM Communication Template là một kiến trúc dữ liệu (data architecture) được thiết kế để:
Chuẩn hóa thông tin carbon của cơ sở sản xuất ngoài EU
Kiểm chứng tính nhất quán của dữ liệu theo nguyên tắc cân bằng vật chất và năng lượng
Lượng hóa phát thải nhúng ở cấp độ từng sản phẩm, không phải cấp doanh nghiệp
Xác định nghĩa vụ tài chính CBAM từ năm 2026
Nói đơn giản hơn: EU đang dùng template này để nhìn thấy nhà máy của bạn dưới góc độ carbon từ công nghệ sản xuất, nguồn năng lượng, đến từng lô nguyên liệu đầu vào.
3. Cấu Trúc Dữ Liệu Trong CBAM Template Gồm Những Gì?
Template không chỉ yêu cầu khai báo lượng CO₂. Hãy xem toàn bộ lớp thông tin mà EU đang thu thập:
CBAM Communication Template Các nhóm dữ liệu chính:
├── 1. THÔNG TIN NHẬN DIỆN CƠ SỞ SẢN XUẤT
├── 2. RANH GIỚI HỆ THỐNG (System Boundary)
├── 3. QUY TRÌNH CÔNG NGHỆ
├── 4. DÒNG NĂNG LƯỢNG
├── 5. NGUYÊN LIỆU ĐẦU VÀO & TIỀN CHẤT
├── 6. DỮ LIỆU SẢN XUẤT
├── 7. PHÁT THẢI TRỰC TIẾP
└── 8. CHI PHÍ CARBON ĐÃ PHÁT SINHViệc tích hợp đồng thời tất cả các nhóm dữ liệu này cho phép EU tái hiện cách thức phát thải được tạo ra không chỉ con số cuối cùng. Đây là điểm khác biệt căn bản so với mọi hình thức báo cáo môi trường truyền thống.
4. EU Kiểm Tra Gì Qua Template Này?
Đây là phần mà hầu hết doanh nghiệp chưa hiểu rõ và là nguồn rủi ro lớn nhất.
4.1. Nguyên tắc cân bằng vật chất và năng lượng
Phương pháp luận CBAM được xây dựng trên hai nguyên tắc kỹ thuật:
Mass Balance (Cân bằng vật chất): Khối lượng đầu vào phải khớp với khối lượng sản phẩm + phế phẩm + phát thải
Energy Balance (Cân bằng năng lượng): Năng lượng tiêu thụ phải phù hợp với sản lượng và hiệu suất công nghệ của ngành
Ví dụ thực tế: Một nhà máy thép khai báo tiêu thụ 450 kg than/tấn thép trong khi trung bình ngành là 600–700 kg/tấn dữ liệu đó sẽ bị gắn cờ (flag) trong quá trình xác minh và nhà nhập khẩu EU hoặc tổ chức xác minh (verifier) sẽ yêu cầu giải trình và kiểm chứng chéo.
4.2. Ai thực hiện kiểm tra?
Theo Quy định CBAM, dữ liệu từ Communication Template sẽ được xem xét bởi:
Nhà nhập khẩu EU (Authorized CBAM Declarant): Người chịu trách nhiệm pháp lý khai báo CBAM với cơ quan có thẩm quyền. Từ 20/10/2025, chỉ Authorized CBAM Declarant mới được phép nhập khẩu hàng CBAM vượt ngưỡng 50 tấn/năm.
Tổ chức xác minh được công nhận (Accredited Verifier): Kiểm chứng tính chính xác của dữ liệu phát thải theo Quy định ủy quyền có hiệu lực từ 01/01/2026.
Cơ quan quản lý quốc gia EU (National Competent Authority): Xét duyệt cuối cùng và xác định nghĩa vụ tài chính.
Hệ quả thực tế: Nếu dữ liệu trong template của bạn không nhất quán hoặc không đủ tin cậy, nhà nhập khẩu EU có thể từ chối xác nhận, yêu cầu dùng giá trị mặc định (default values) của EU thường cao hơn nhiều so với phát thải thực tế của cơ sở sản xuất hiệu quả.
5. Phát Thải Nhúng Và Chuỗi Cung Ứng: Phạm Vi Rộng Hơn Bạn Nghĩ
Một trong những nội dung chiến lược nhất của CBAM là phần nguyên liệu đầu vào và tiền chất (Precursors).
Phát thải của sản phẩm cuối cùng không chỉ phát sinh tại nhà máy xuất khẩu mà còn được "kế thừa" từ các công đoạn trước trong chuỗi cung ứng.
CBAM đang từng bước mở rộng phạm vi quản lý carbon từ cấp độ nhà máy sang cấp độ chuỗi cung ứng. Trong dài hạn, năng lực quản lý dữ liệu carbon của nhà cung cấp nguyên liệu sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh của nhà xuất khẩu.
6. Từ Năm 2026: Dữ Liệu Quyết Định Tiền Thật
Lộ trình thực thi CBAM
Giai đoạn | Thời gian | Nghĩa vụ |
|---|---|---|
Chuyển tiếp | 10/2023 – 12/2025 | Chỉ báo cáo phát thải, không phát sinh nghĩa vụ tài chính |
Chính thức (phân kỳ) | 01/01/2026 – 31/12/2034 | Phát sinh nghĩa vụ mua và nộp Chứng chỉ CBAM theo lộ trình tăng dần |
Vận hành toàn phần | Từ 01/01/2035 | Áp dụng 100% không có phân bổ miễn phí ETS |
Những thay đổi quan trọng theo Quy định (EU) 2025/2083 (Omnibus)
Kể từ 20/10/2025, một số thay đổi đáng chú ý có hiệu lực:
Ngưỡng miễn trừ mới: Nhà nhập khẩu EU có tổng lượng hàng CBAM nhập vào dưới 50 tấn/năm (tính theo khối lượng tịnh lũy kế) được miễn toàn bộ nghĩa vụ CBAM. Lưu ý: điện và hydrogen không được áp dụng ngưỡng này.
Thời điểm mua chứng chỉ: Nghĩa vụ mua và nộp chứng chỉ CBAM cho hàng hóa nhập khẩu năm 2026 được hoãn đến tháng 2/2027.
Nộp tờ khai hàng năm: Deadline nộp tờ khai CBAM hằng năm là 30/9 của năm tiếp theo (ví dụ: hàng hóa năm 2026 → nộp trước 30/9/2027).
Dữ liệu template ảnh hưởng đến gì từ 2026?
Chất lượng dữ liệu trong CBAM Communication Template sẽ quyết định trực tiếp:
Lượng phát thải nhúng được công nhận ảnh hưởng đến số chứng chỉ phải mua
Giá trị tài chính nghĩa vụ CBAM giá chứng chỉ CBAM neo theo giá ETS (giá thực tế tháng 4–5/2026: ~72–75 EUR/tấn CO₂)
Khả năng khấu trừ nếu doanh nghiệp đã nộp phí carbon tại Việt Nam theo Điều 9, Quy định 2023/956
Quan hệ thương mại nhà nhập khẩu EU ngày càng ưu tiên nhà cung cấp có hệ thống dữ liệu CBAM-compliant
7. CBAM Template Và Hồ Sơ Carbon Số Hóa Tương Lai
Nhìn toàn bộ cấu trúc dữ liệu của template, có thể nhận ra: mỗi bộ dữ liệu được khai báo đều góp phần tạo nên một hồ sơ carbon hoàn chỉnh và có khả năng truy xuất cho từng sản phẩm hay còn được gọi không chính thức là "hộ chiếu carbon" trong cộng đồng doanh nghiệp, dù đây không phải thuật ngữ pháp lý chính thức trong các quy định EU.
Xu hướng này đang hội tụ với các sáng kiến toàn cầu:
EU Digital Product Passport (DPP) đang triển khai theo lộ trình 2026–2030
Science Based Targets initiative (SBTi) yêu cầu dữ liệu phát thải Scope 3 từ nhà cung cấp
Các chuỗi cung ứng toàn cầu (Samsung, Apple, Toyota...) đang yêu cầu carbon footprint từng sản phẩm
Kết luận: CBAM Communication Template ngày hôm nay đang đặt nền móng cho hạ tầng dữ liệu carbon toàn cầu của tương lai. Doanh nghiệp xây dựng hệ thống sớm không chỉ tuân thủ CBAM mà đang xây dựng lợi thế cạnh tranh dài hạn.
8. Doanh Nghiệp Việt Nam Cần Làm Gì Ngay Bây Giờ?
CBAM đã chính thức vận hành từ 01/01/2026. Với các doanh nghiệp chưa chuẩn bị đủ, đây là lộ trình hành động ưu tiên cho năm 2026:
🔴 Giai đoạn 1 Khẩn cấp (Q2–Q3/2026)
Xác định xem hàng hóa xuất khẩu của bạn có thuộc danh mục CBAM và vượt ngưỡng 50 tấn/năm hay không
Liên hệ nhà nhập khẩu EU xác nhận họ đã đăng ký tư cách Authorized CBAM Declarant chưa
Đánh giá khoảng trống dữ liệu: doanh nghiệp đang theo dõi những gì, thiếu những gì so với yêu cầu template
🟡 Giai đoạn 2 Xây dựng hệ thống (Q3–Q4/2026)
Thiết lập hệ thống thu thập dữ liệu phát thải theo chuẩn CBAM
Tính toán phát thải nhúng theo phương pháp luận EU cho kỳ báo cáo năm 2026
Hoàn thiện CBAM Communication Template với dữ liệu thực tế, sẵn sàng cho quy trình xác minh
🟢 Giai đoạn 3 Tối ưu hóa (2027 và sau)
Nộp tờ khai CBAM cho năm 2026 trước ngày 30/9/2027
Xác định khả năng khấu trừ chi phí carbon theo Điều 9 khi thị trường carbon Việt Nam chính thức vận hành (dự kiến từ 2028)
Tích hợp quản lý carbon vào chiến lược chuỗi cung ứng
Chuẩn bị cho EU Digital Product Passport và các yêu cầu tiếp theo
9. Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)
CBAM Communication Template là tài liệu bắt buộc không? Có. Trong giai đoạn chuyển tiếp (2023–2025), nhà nhập khẩu EU có nghĩa vụ thu thập và nộp dữ liệu phát thải từ nhà sản xuất ngoài EU. Từ 2026, dữ liệu này là cơ sở để xác định nghĩa vụ mua Chứng chỉ CBAM. Lưu ý: nếu tổng lượng hàng nhập vào EU dưới 50 tấn/năm (ngoại trừ điện và hydrogen), nhà nhập khẩu EU có thể được miễn nghĩa vụ theo Quy định (EU) 2025/2083.
Nếu doanh nghiệp tôi không cung cấp dữ liệu thì sao? Nhà nhập khẩu EU sẽ phải sử dụng default values do EU thiết lập thường cao hơn nhiều so với phát thải thực tế của cơ sở sản xuất hiệu quả, dẫn đến chi phí CBAM lớn hơn và rủi ro mất đơn hàng.
Ai là người nộp CBAM nhà xuất khẩu Việt Nam hay nhà nhập khẩu EU? Nghĩa vụ pháp lý nộp CBAM thuộc về Authorized CBAM Declarant (ACD) là nhà nhập khẩu EU. Tuy nhiên, nhà xuất khẩu Việt Nam có trách nhiệm cung cấp dữ liệu phát thải chính xác thông qua Communication Template. Dữ liệu kém chất lượng từ nhà xuất khẩu sẽ gián tiếp đẩy chi phí CBAM lên cao và ảnh hưởng đến quan hệ thương mại.
CBAM áp dụng cho hàng hóa gián tiếp (xuất qua nước thứ ba) không? CBAM áp dụng theo tiêu chí hàng hóa nhập khẩu vào lãnh thổ EU, không phụ thuộc vào tuyến vận chuyển. Hàng hóa xuất khẩu qua nước thứ ba nhưng cuối cùng nhập vào EU vẫn phải tuân thủ.
Việt Nam đã có cơ chế định giá carbon nào có thể khấu trừ không? Theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP và lộ trình tại Quyết định 13/2024/QĐ-TTg, Việt Nam đang trong giai đoạn xây dựng thị trường carbon với lộ trình: kiểm kê hằng năm từ 2026, đánh giá và xác minh giai đoạn 2026–2028, chính thức áp dụng cơ chế định giá carbon từ 2028. Khi cơ chế này hoạt động, phí carbon đã nộp tại Việt Nam có thể được khấu trừ vào nghĩa vụ CBAM theo Điều 9 của Quy định 2023/956.
Ngành dệt may, điện tử có bị CBAM ảnh hưởng không? Hiện tại CBAM chưa áp dụng cho dệt may và điện tử. Tuy nhiên, EU đã đề xuất mở rộng danh mục sang một số ngành hạ nguồn và các sản phẩm thuộc phạm vi EU ETS trong giai đoạn đánh giá từ 2026. Doanh nghiệp các ngành này nên theo dõi và chuẩn bị sớm.
Nguồn Tham Khảo
Quy định (EU) 2023/956 — Carbon Border Adjustment Mechanism: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32023R0956
Quy định (EU) 2025/2083 — Gói đơn giản hóa Omnibus sửa đổi CBAM, có hiệu lực 20/10/2025: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32025R2083
Commission Implementing Regulation (EU) 2023/1773 — Báo cáo CBAM giai đoạn chuyển tiếp: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32023R1773
Nghị định 06/2022/NĐ-CP — Quy định giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn
Quyết định 13/2024/QĐ-TTg — Danh mục cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê
CBAM Communication Templates — European Commission: https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism_en
Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ chuyên gia VDS dựa trên phương pháp luận EU CBAM chính thức và các văn bản pháp lý cập nhật đến tháng 6/2026. Vui lòng liên hệ VDS để được tư vấn áp dụng cụ thể cho doanh nghiệp của bạn.
