Khi các quy định về kiểm kê khí nhà kính bắt đầu được triển khai trên diện rộng, nhiều doanh nghiệp đặt ra một câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng lại rất dễ hiểu sai: doanh nghiệp nào bắt buộc phải kiểm kê khí nhà kính?
Trên thực tế, pháp luật Việt Nam không xác định nghĩa vụ kiểm kê theo tên doanh nghiệp hay quy mô vốn, mà dựa trên bản chất hoạt động phát thải và mức độ phát thải phát sinh từ cơ sở. Vì vậy, thay vì tìm kiếm một “danh sách doanh nghiệp”, cách tiếp cận đúng hơn là: doanh nghiệp cần tự soi mình theo các tiêu chí pháp lý cụ thể.
Nghĩa vụ kiểm kê được xác lập từ Luật, không phải từ cảm tính
Về mặt pháp lý, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 là nền tảng cao nhất xác lập nghĩa vụ kiểm kê và giảm nhẹ phát thải khí nhà kính. Luật không liệt kê cụ thể từng doanh nghiệp phải thực hiện, mà giao Chính phủ quy định chi tiết dựa trên đối tượng phát thải và mức độ phát thải cần quản lý.
Trên cơ sở đó, Nghị định 06/2022/NĐ-CP đã cụ thể hóa các tiêu chí xác định cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê. Tiếp theo, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 01/2022/QĐ-TTg, công bố Danh mục lĩnh vực và cơ sở phát thải khí nhà kính phải kiểm kê, đồng thời quy định việc cập nhật danh mục định kỳ 2 năm/lần.
Tiêu chí 1: Doanh nghiệp có vận hành “cơ sở phát thải” hay không?
Pháp luật không dùng khái niệm “doanh nghiệp phải kiểm kê”, mà sử dụng khái niệm “cơ sở phát thải khí nhà kính”. Đây là điểm rất nhiều doanh nghiệp bỏ sót.
Một doanh nghiệp có thể không lớn về quy mô nhưng vẫn vận hành một hoặc nhiều cơ sở phát thải cần được kiểm kê.
Cơ sở phát thải được hiểu là nơi diễn ra các hoạt động:
Sử dụng nhiên liệu hóa thạch,
Tiêu thụ năng lượng lớn,
Phát sinh khí nhà kính trực tiếp từ quy trình sản xuất, xử lý, vận hành.
Nếu doanh nghiệp đang quản lý các cơ sở như vậy, nghĩa vụ kiểm kê cần được xem xét một cách nghiêm túc.
Tiêu chí 2: Mức độ phát thải và tiêu thụ năng lượng
Theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP, các cơ sở có mức phát thải hoặc tiêu thụ năng lượng vượt ngưỡng sẽ thuộc diện phải kiểm kê khí nhà kính. Cụ thể, bao gồm các trường hợp tiêu biểu như:
Cơ sở phát thải từ 3.000 tấn CO₂ tương đương/năm trở lên;
Nhà máy nhiệt điện, cơ sở sản xuất công nghiệp tiêu thụ từ 1.000 TOE/năm;
Doanh nghiệp vận tải hàng hóa tiêu thụ từ 1.000 TOE/năm;
Tòa nhà thương mại tiêu thụ từ 1.000 TOE/năm;
Cơ sở xử lý chất thải rắn có công suất từ 65.000 tấn/năm.
Điều cần lưu ý là: doanh nghiệp không cần tự tính toán chính xác ngay từ đầu, nhưng cần xác định được mình có tiệm cận các ngưỡng này hay không để chủ động chuẩn bị dữ liệu.
Tiêu chí 3: Các lĩnh vực trọng điểm nằm trong "tầm ngắm"
Danh mục các cơ sở phải kiểm kê được xây dựng theo lĩnh vực phát thải, bao gồm:
Năng lượng
Giao thông vận tải
Xây dựng
Các quá trình công nghiệp
Nông nghiệp, lâm nghiệp và sử dụng đất
Chất thải
Hình. Các cơ sở có mức phát thải hoặc tiêu thụ năng lượng vượt ngưỡng sẽ thuộc diện phải kiểm kê khí nhà kính
Danh mục này được xây dựng và cập nhật định kỳ, trên cơ sở rà soát của các bộ quản lý chuyên ngành và UBND cấp tỉnh. Do đó, một doanh nghiệp chưa thuộc danh mục hiện tại vẫn có thể được đưa vào danh mục trong các kỳ cập nhật tiếp theo nếu quy mô hoặc tính chất phát thải thay đổi.
Vì sao “chưa bị gọi tên” không đồng nghĩa với “không cần quan tâm”?
Trong thực tế triển khai, nhiều doanh nghiệp rơi vào trạng thái chờ đợi: “khi nào Nhà nước yêu cầu thì mới làm”. Tuy nhiên, cách tiếp cận này tiềm ẩn rủi ro lớn.
Khi danh mục được cập nhật:
Doanh nghiệp có thể không đủ thời gian chuẩn bị dữ liệu,
Hệ thống thông tin phát thải chưa sẵn sàng,
Việc kiểm kê dễ mang tính đối phó, sai sót và tốn chi phí.
Ngược lại, những doanh nghiệp chủ động rà soát và chuẩn hóa dữ liệu phát thải từ sớm thường chuyển kiểm kê khí nhà kính từ nghĩa vụ sang công cụ quản trị.
Vai trò của nền tảng dữ liệu trong việc “soi đúng – làm đúng”
Một điểm nghẽn lớn hiện nay là dữ liệu phát thải phân tán, thiếu chuẩn hóa và khó truy xuất. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp dù có thiện chí vẫn gặp khó khăn khi bắt đầu kiểm kê.
Từ góc độ chuyển đổi số, kiểm kê khí nhà kính không chỉ là bài toán môi trường, mà là bài toán dữ liệu. Doanh nghiệp cần:
Xác định đúng ranh giới phát thải,
Chuẩn hóa luồng dữ liệu hoạt động,
Đảm bảo tính nhất quán giữa các kỳ kiểm kê.
Với vai trò là đơn vị phát triển nền tảng số cho quản trị ESG và phát thải, Công ty Cổ phần Giải pháp Nền tảng số Việt Nam (VDS) tiếp cận kiểm kê khí nhà kính như một phần trong hệ sinh thái quản trị dữ liệu doanh nghiệp. Thay vì chỉ tập trung vào báo cáo, VDS hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng nền tảng dữ liệu phát thải có khả năng mở rộng, phục vụ đồng thời cho:
Tuân thủ pháp lý,
Báo cáo ESG,
Định hướng tham gia thị trường carbon trong tương lai.
Hình. Chuyên gia VDS đang tư vấn giải pháp kiểm kê khí nhà kính và tiết kiệm năng lượng tại nhà máy của VIGLACERA.
Kết luận
Để xác định doanh nghiệp có thuộc diện bắt buộc kiểm kê khí nhà kính hay không, câu hỏi đúng không phải là “tên doanh nghiệp có nằm trong danh sách?”, mà là:
Doanh nghiệp có vận hành cơ sở phát thải hay không?
Mức độ phát thải và tiêu thụ năng lượng đang ở ngưỡng nào?
Hoạt động của doanh nghiệp có thuộc lĩnh vực được quản lý theo danh mục hiện hành?
Việc soi đúng theo tiêu chí pháp lý sẽ giúp doanh nghiệp tránh bị động, đồng thời từng bước đưa kiểm kê khí nhà kính trở thành một phần trong hệ thống quản trị bền vững và dài hạn.
